نگاهي به جشنواره تئاتر فجر در ايستگاه بيست و هشتم؛
آلبوم يک سال تئاتر ايران

در قسمت نخست اين گزارش به طور خلاصه بخش بين الملل، ميهمان بين الملل، جشنواره جشنواره ها و تئاتر ملل ( ويژه کشورهاي آمريکاي لاتين و عضو اکو) و آثار شرکت کننده در اين بخشها مورد ارزيابي و شناخت قرار گرفتند.
اما تنوع و گوناگوني بخشها و تعداد آثار شرکت کننده در جشنواره امسال تئاتر آن قدر هست که در اين قسمت از گزارشمان هم بتوانيم چند بخش ديگر آن را مرور کنيم:

شلوغ ترين و جذاب ترين بخش جشنواره
تقريباً از همان سال که جشنواره تئاتر فجر از شکل رقابتي خارج شد و بخشهاي مختلفي به آن اضافه شدند، بخش چشم انداز تئاتر سال آينده يکي از پرطرفدارترين ها بوده است. بيشترين متقاضي حضور در جشنواره فجر را اين بخش شامل مي شود و شايد يکي از دلايل اين جذابيت براي هنرمندان شرکت کننده تضمين به اجراي عموم درآمدن تئاترشان در سال آينده باشد.
در بخش چشم انداز تئاتر ايران در سال 89 در مجموع 17 نمايش در جدول برنامه جشنواره قرارگرفته اند. در اين ميان شايد امسال تعداد آثار شهرستاني پذيرفته شده چشم اندازه، قابل توجه باشد.«کهربا» عنوان نمايشي به نويسندگي و کارگرداني سيمين اميديان است که شنبه در تالار چهارسو به روي صحنه مي رود. سابقه کارهاي اميريان در حوزه تئاتر عروسکي پيش بيني هايي را در مورد نوع و شيوه اجرايي کهربا به وجود مي آورد، اما بايد منتظر ماند و ديد که اين مدرس تئاتر پس از چند سال چه نمايشي را توليد و آماده اجرا خواهد کرد.
«يکي مثل همه» نوشته و کار کتايون حسين زاده هم احتمالاً امسال خيلي ها را کنجکاو و آماده تماشا خواهد کرد. حسين زاده که پس از نمايش «چاه» (سه سال قبل) در اين سالها بيشتر درگير کارهاي مربوط به حوزه نقد بوده و به عنوان يکي از اعضاي کانون جهاني منتقدان در حوزه بين المللي نامش را در ميان اهالي تئاتر بر سرزبانها انداخته است، امسال دوباره در مقام کارگران، نمايشي را به جشنواره آورده و حتماً بسياري از تماشاگران و منتقدان تئاتر را در انتظار اجراي نمايش اش خواهد داشت.«بلوط هاي تلخ» نوشته و کار شهرام کرمي، چند سال پيش در رپرتوار تئاتر دفاع مقدس نمايشنامه خواني شد و احتمالاً حالا با انجام برخي اصلاحات توليد و آماده اجرا شده است. شهرام کرمي از هنرمندان و مديران جوان تئاتر ماست که پرکار و بي حاشيه فعاليت مي کند و تئاترش دوستداران زيادي هم دارد.اما مسعود موسوي، از اعضاي کانون ملي منتقدان که دو سال پيش «مجسمه هاي يخي» را در کارگاه نمايش به روي صحنه برد امسال با «شمشيرهاي ژنرال» در بخش چشم انداز تئاتر 89 حضور خواهد داشت. مسعود موسوي و کتايون حسين زاده تنها اعضاي کانون ملي منتقدان نيستند که نمايشي را در جشنواره بيست و هشتم کارگرداني مي کنند. «چيستا يثربي» کارگردان ديگري است که در حوزه نمايشنامه نويسي و توليد تئاتر به واسطه رويکردهاي روانشناسانه همواره آثار قابل بحث و جذابي در تئاتر ايران داشته و دوشنبه نيز نمايش جديدش با عنوان «پري خواني عشق و سنگ» را در تالار سايه اجرا خواهد کرد.«مترسک دره جنيان» عنوان نمايش ديگري در اين بخش است که با نويسندگي و کارگرداني هادي نامور از گرگان در تالار اصلي اجرا مي شود؛ «تور عروس» به نويسندگي و کارگرداني «امير امجد» در پنجمين روز جشنواره در تالار قشقايي به صحنه مي رود؛ «موضوع، زمان، مکان» نوشته و کار سعيد آلبوعبادي هم در همين روز در کارگاه نمايش به اجرا در مي آيد.امسال استان خراسان رضوي- شهر مشهد- بيشترين نماينده را در ميان شهرستانها در جشنواره تئاتر فجر دارد. يکي از اين نمايندگان (چهارمين عضو کانون ملي منتقدان حاضر در جشنواره) سعيد تشکري است که «وقتي زمين دروغ مي گويد» به نويسندگي خودش را در پنجمين روز جشنواره در تالار سايه به روي صحنه خواهد برد. تشکري که بيشتر در حوزه آثار مذهبي و دفاع مقدس کار مي کند اين بار هم احتمالاً اثري در همين گستره را براي فجر آماده کرده است.
تا به اينجاي کار همه کارگردانهاي بخش «چشم انداز» خودشان نويسنده نمايشنامه هايشان هم بودند، اما در ششمين روز جشنواره «احمد ايراني خواه» با کارگرداني نمايش «ارغوان» که «مليحه مرادي جعفري» نمايشنامه آن را نوشته است اين سنت را مي شکند. بعد از ايراني خواه رسول نقوي «وروديه پنج»را که نوشته خود اوست در سنگلج اجرا مي کند و «صد راه صدرا» نوشته و کار عظيم موسوي هم در تالار مولوي اجرا مي شود.
«افسانه زميني» به کارگرداني زري طالبي و براساس نمايشنامه حسن حامد؛ «داستان يک پلکان» نوشته و کار رضا گوران و «خدا در آلتونا حرف مي زند»، به کارگرداني مسعود دلخواه، ديگر آثاري هستند که در طول 9 روز برگزاري جشنواره بين المللي تئاتر فجر در ديگر تالارهاي مهم شهر تهران به اجرا درخواهند آمد.اين هفده نمايش چشم انداز تئاتر ايران در سال 89 را به يکي از پربارترين، ناآشناترين و جذاب ترين بخشهاي جشنواره تئاتر فجر تبديل کرده اند. بيشتر آثار بخش چشم انداز هم در چهار سالن خوب و مرکزي تئاتر شهر به روي صحنه خواهند رفت.

تئاتر تهران را مرور کنيد
چنانکه دو تئاتر در گروه مرور شهرستان حضور دارند در بخش تئاتر تهران در سال 88 نمايشهاي بيشتري اجرا مي شوند. البته شش نمايش از اين ميان، آنهايي هستند که يک ماه پيش از آغاز جشنواره به اجراي عموم درآمده اند و آخرين اجراي آنها با اولين روز جشنواره همزمان شده است.«رقص زمين» نوشته و کار حسين پاکدل؛ «بهرام چوبينه» نوشته و کار شکر خدا گودرزي؛ «روسمرسهلم» نوشته هنريک ايبن به کارگرداني محمود رضا رحيمي؛ «ليرشاه» نوشته حميدرضا نعيمي به کارگرداني آرش دادگر؛ «هملت شازده کوچولوي دانمارک» نوشته تورستن لتزر به کارگرداني رضا بابک و « 17 دي کجا بودي» نوشته و کار امير رضا کوهستاني نمايشهايي هستند که در اولين روز جشنواره تئاتر فجر و در بخش مرور نمايشهاي تهران در سال 88 به روي صحنه مي روند.بخش مرور تئاتر تهران در سال 88 ، در روزهاي ديگر جشنواره نيز آثار منتخب اجرا شده در تهران را در خود جاي داده است: «خنکاي ختم خاطره» نوشته حميدرضا آزرنگ به کارگرداني نيما دهقان؛ «عشق لرزه» نوشته اريک امانوئل اشميت به کارگرداني سهراب سليمي؛ «خانه» نوشته نغمه ثميني به کارگرداني کيومرث مرادي «آوژار» نوشته و کار امين آبان؛ «اتللو» نوشته و کار حميد مظفري؛ «سوگ سياوش» نوشته صادق هاتفي به کارگرداني سياوش طهمورث و «موش رو کي مي خوره» نوشته و کار امير مشهدي عباس ديگر نمايشهايي هستند که فرصت تماشايشان براي علاقه منداني که موفق به ديدن آنها در زمان اجراي عموم را نداشته اند فراهم خواهد شد.بحق هم مي توان تعدادي از اين نمايشها را بهترين هاي اجراي عموم در سال 88 دانست..

ميهمان هاي خوانده شده يا مدعيان بزرگوار
هيچ کس نمي داند چطور شد و چه اتفاق افتاد که يک ميهمان ناخوانده هم در ميان همه بخشهاي جشنواره تئاتر فجر آمد و جاخوش کرد. شايد بحث تعارف و معذوريت بوده باشد، اما امسال بخش موضوعي نداريم و به جاي آن بخش ميهمان، ميزبان 12 نمايش خواهد بود که احتمالاً جايي در ميان همه بخشها برايشان پيدا نشده و با همه تفاوتها و شباهتهايشان يک جا قرار گرفته اند و بخشي تعارفي به نام ميهمان را به بخشهاي ديگر جشنواره افزوده اند.«دزد آب» به کارگرداني هادي مرزبان که در جشنواره تئاتر رضوي هم اجرا شد نخستين ميهمان اين بخش در سومين روز جشنواره است. مرزبان اين نمايش را با نمايشنامه اي از امير دژاکام آماده اجرا کرده بود، اما نمايش فرصت و زمان کافي براي ديده شدن را پيدا نکرده بود. نمايش «ما همه اهل يک محله ايم» نوشته و کار رضا صابري هم چيزي شبيه به «دزد آب» است. نمايش صابري هم در جشنواره رضوي به روي صحنه رفت و حالا ميهمان جشنواره فجر است.
بفرماييد ورک شاپ و سمينار
برگزاري کارگاه ها و نشست هاي آموزشي جزو برنامه هاي ثابت جشنواره تئاتر فجر در سالهاي اخير است. در واقع جشنواره بين المللي تئاتر فجر با گنجاندن اين بخش در حاشيه اجراي آثار مختلف نمايشي خوراک آموزشي مناسبي را هم براي مخاطبان جشنواره اش فراهم کرده است. اما در حالي که به نظر مي رسد هنرمندان جوان و دانشجويان بايد اين کارگاه ها و نشست ها را پر کنند، متأسفانه استقبال آنها در سالهاي اخير هيچ گاه در خور توجه و مورد انتظار نبوده است.
امسال و به مدد حضور دو گروه نمايشي از کشورهاي آمريکاي لاتين (برزيل و کلمبيا و پرو و ونزوئلا که نيامدند) چند نشست تخصصي با همکاري امور بين الملل جشنواره و درباره شناخت تئاتر آمريکاي لاتين برگزار مي شود. که خوب و مفيد خواهد بود.

جشنواره خبردار يا خبرساز
9 روز جشنواره تئاتر و برنامه هاي متعدد و کلي نمايش و حاشيه و برنامه هستند که علاقه مندان و هنرمندان تئاتر مي خواهند اخبار، گزارش ها، حواشي، نقدها و ديگر يادداشتهاي مربوط به آن را لحظه به لحظه تعقيب کنند. امسال شبکه چهارم سيما در ويژه برنامه اي بخش مهمي از برنامه جشنواره را پوشش مي دهد. برخي از نمايشها هم توسط ده عضو کانون ملي منتقدان تئاتر ايران مورد قضاوت و ارزيابي قرار مي گيرند و در قالب همين ويژه برنامه روي آنتن مي روند.
اما شايد مهمترين و به روز ترين منبع آگاهي از اخبار جشنواره در فاصله ميان پيش و پس از برگزاري آن، سايت خبري و تحليلي مرکز هنرهاي نمايشي «ايران تئاتر» باشد که لحظه به لحظه اخبار و گزارشها و حواشي را پوشش مي دهد و احتمالاً نمايشهاي خارجي و آثار مهم ايراني را هم نقد خواهد کرد.
اما بي گمان بولتن روزانه بخشي از عطش دستيابي به اخبار و تحليل ها را در علاقه مندان و مخاطبان برطرف خواهد کرد. ضمن اينکه سايت تحليلي و خبري « تئاترها» نيز به صورت روزانه مطالب، يادداشتها نقدها و اخبار جشنواره را در کنار بخش فرهنگ و هنر ساير خبرگزاري ها پوشش خواهد داد.

جايزه ويژه منتقدان جهان
امسال هم نمايشهاي بخش مسابقه بين الملل توسط يک گروه داوري مورد قضاوت و ارزيابي قرار مي گيرد و در مراسم اختتاميه معرفي مي شوند. در کنار اين بهترين هاي تئاتر، ايران نيز در هفتمين روز جشنواره و در تماشاخانه ايرانشهر معرفي مي شوند.
اما امسال و براي نخستين بار يک داوري ويژه ديگر نيز با تئاتر فجر بيست و هشتم همراه خواهد بود. کانون جهاني منتقدان تئاتر که تصميم گرفته از اين پس يک تيم داوري را به يک جشنواره معتبر بين المللي در هر کشور معرفي کند امسال نخستين تيم داوري اش را متشکل از يان هربرت، يون چئول کيم، ماريا هلنا و دو داور بين المللي از ايران در کنار جشنواره بين المللي تئاتر فجر قرار مي دهد و آثار برگزيده اين هيأت داوري نيز در مراسم اختتاميه معرفي مي شوند.